Bilgisayarlar da Sıcaklarda Bunalır !

Bilgisayarlar için iki tip soğutma sistemi vardır. Birincisi ve en yaygın olanı “Hava Soğutma”dır. Fanlar ve soğutma blokları kullanılır. İkincisi ise “Sıvı Soğutma”dır. Radyatör, fan, su pompası ve bileşen blokları bulunur. Bu yazımda Hava Soğutmalı Sistemlerinden bahsediyor olacağız.

Havanın ısındığı şu yaz günlerinde hepimiz sıcaktan bunalıyoruz. Fakat bizden daha kötü durumda olan birileri daha var.  Biz söyleyebiliyoruz fakat onlar emirlerimizi itiraz etmeden yerine getirmeye devam ediyorlar. Ölene kadar bize hizmet edecek sadık hizmetkarlarımız , Bilgisayarlarımız!

Bilgisayarlar Neden Isınır?

Bilgisayarlar, genel olarak işlemci ve ekran kartının ürettiği ısıdan dolayı ısınır. Bunu şöyle açıklayabiliriz. 100 insanla birlikte tam 100 insanın sığabileceği bir odadasınız. Doğal olarak o odanın sıcaklığı inanılmaz bir biçimde artar ve rahatsız edici boyutlara ulaşır. İşlemcilerde de durum böyledir. Ufacık bir alan içerisine sıkışmış olan milyonlarca transistörün elektrik akımına gösterdiği dirençle ortaya çıkan ısı enerjisi, bu parçaların ve bilgisayarın sıcaklığının yükselmesine neden olur.

Bileşenlerin Sıcaklıklarının Artması Nelere Yol Açabilir?

 Basit düşünürsek, katılar sıcaklıkları artınca genleşirler. Soğuduklarında ise büzüşüp tekrar eski hallerini alırlar. O kadar küçük parça ne kadar genleşebilir ki diyebilirsiniz. Sıcaklık ne kadar artarsa genleşme de o kadar artar. Yani işlemcinin soğuk ve sıcak hali arasındaki  fark o denli artar.  Evet santimlerce genleşmez fakat bu sürekli genleşip büzülen bir katı bir yerden sonra çatlayabilir ki bu da işlemcinin sonudur.

 Isınan iletkenlerin, iletkenlikleri azalır. İşlemcinin üzerinde bulunan transistörlerin de iletken olduğunu düşürsek iletkenliğin azalması durumunda işlemci üzerinden aynı büyüklükte veri daha uzun sürelerde geçecektir ve veri kaybı olup, işletim sisteminin hata verme olasılığı yükselecektir. Isınan işlemci, açılan programlarda ve işletim sisteminden stabilite sorunlarına neden olacaktır.

 İşlemci için anlattıklarımın hepsi ekran kartı için yani grafik işlemci içinde geçerlidir. Hatta grafik işlemcilerde bu sorun, ciddi boyuttadır. Isınan grafik işlemci yavaşlayacak ve yavaş oyunlar oynamak, oyunseverler başta olmak üzere oyun oynayan herkesin canını sıkacaktır.

 Isınmanın can sıkıcı bir boyutu daha vardır. Yükselen fan sesleri! Evet, anakartlar, fan seslerinin  minimuma indirgeyebilmek için bileşenlerin sıcaklıklarına göre fanların dakikada dönüş sayılarını yani hızlarını ayarlar. Ortalama bir işlemci fanı 2000-3000 RPM(Rotation per Minute – Dakikadaki Dönüş Sayısı) değerlerinde iken, 120 mm boyutundaki  ortalama bir kasa fanı ise 1000-1500 RPM değerlerine ulaşmaktadır. Bir masaüstü işlemcisi ortalama 50 dereceyi geçtiği zaman, anakarttaki fan denetleyicisi işlemci üzerindeki fana komutlar göndererek devrini artırmasını söyler. İşlemci üzerindeki fan da maksimum devrine ulaşana kadar denetleyiciden gelen komutları uygular. Devri artan fan daha yüksek ses oluşturmaya başlar. Bir yerden sonra bu ses laptoplarda ıslık sesine dönüşebilirken masaüstü bilgisayarlarda homurtuların yükselmesi olarak kendini gösterir.

Masaüstü – Hava Soğutmalı Bilgisayarda Bileşenlerin Sıcaklıkları Düşürmek İçin Neler Yapılmalı?

Kasanın konumlandırmasını iyi yapmalısınız. Nasıl bizler dar yerlerde sıkılıyorsak, bilgisayarlarda dar yerlerde sıkılır, bunalır. Yeterince hava alıp, yeterince hava alabilmeleri gerekir. Kesinlikle kapağı kapalı bir dolabın içine koymayın. Kapalı kapaklı dolaba bilgisayarı koymak, zamanla ciddi bir performans düşüklüğüne ve ses uğultusuna yol açar. Kapalı yerlerde kasa, kendi ısıttığı havayı tekrar emerek, tekrar ısıtır. Zaman geçtikçe içerideki sıcaklık artar. Emilen hava soğutmamaya başlar ve fan denetleyicisi son çare fanların hızını artırır. Ama bu bir çözümden çok uzaktır. Bilgisayar kasasını mümkün olduğunca açık bir alana koymalısınız. Kapağı açık bir dolap olabilir veya masanızın yanına. Fakat burada da küçük bir detay var. Hava emdiği ve hava üflediği yerleri duvardan veya diğer cisimlerden minumum 10cm uzaklaştırmalısınız ki fanlar havayı sessiz ve rahat emip atabilsin.

İşlemci ve ekran kartının üzerindeki fanlar, özellikle kasa içinde en çok ısınan bileşenlerin üzerinde olduğu düşünülürse gerçekten de çok önemlidir. İşlemcilerle gelen stock fanlar genellikle yeterlidir fakat overclock yapacaksanız veya Intel’de i3 ve üstü, AMD’de Athlon II X4 630 ve üstü bir işlemciye sahipseniz verilen stock fan yeterli olmayabilir. (İnternetteki ufak araştırmam neticesinde bu sonuca vardım.) Bu yüzden, daha yüksek verimli fan almanızın çok fazla yararı olacaktır. Ki eğer zaten işlemci fanınızdan uçak motoru sesi gelmeye başlamış ise daha güçlü bir fan almanızın zamanı gelmiş demektir. Arctic CoolingScythe, Zalman veya Cooler Master gibi soğutma ürünleri üreten firmalar mevcut. Fakat her fanın her işlemciye uymayacağını bilmelisiniz. Fan alırken işlemcinizi soketini bilmeniz ve ona uygun fan almanız gerekir. Buradan soket listesine ulaşabilirsiniz.

Kasa fanları, kasa soğutmasının kilit noktalarıdır. Mümkün olduğunca büyük fanlar tercih edin. Büyük fanlar daha küçük devirlerde daha yüksek kapasiteye sahiptir.  Örnek vermek gerekirse, 120 mm’lik 1000 devir bir fan, 80 mm’lik 1800 RPM bir fandan hem daha sessiz hem de daha verimli olacaktır. Fanların üzerinde biriken tozlar, hem fanların hızlarının düşmesine yol açacaktır hem de sarsıntılı çaışıp ses üretmelerine neden olacaktır.

Kasanın temizliğine önem vermeniz gerekir. Toz, soğutamanın bir numaralı düşmanıdır. Bilgisayarınızı toz durumuna göre ayda bir veya iki ayda bir temizlemeniz gerekir. Bulabilirseniz kompresör ile tozları temizlemek en iyisi olacaktır fakat elektrikli süpürge de işinizi görecektir. Özellikle işlemci ve ekran kartının fanını temizlemeyi unutmayın. Kasa fanları kadar onlar da önemli.

Kasa içi tasarım da en az kasanın konumu kadar önemli. Bilgisayardaki bütün fanlar, içeriye hava emecek veya içerden  hava atacak şekilde ayarlanmamalıdır. Bu tip kasa içi dizaynlar hem çok fazla sesli çalışır hem de çok verimsiz olur. Kasaya emien havanın, kasadan uzaklaştırılması da gerekir. Bu yüzden bir fan içeriye hava emerken, diğer fan içerden hava atmalıdır. İçeriye hava emen fan, işlemcinin veya ekran kartının fanının havasını kesmeyecek biçimde konumlandırılmalıdır. Bütün bunlar yapıldıktan sonra maksimum performan istiyorsanız, dağınık bir halde olan kasa içi kabloları düzenlemek hava akışını engelleyen bir unsuru ortadan kaldırıp, soğutmadan maksimum verim almanızı sağlayacaktır.

Fanların dönüş hızlarını denetlemelisiniz. Bunun için SpeedFan programını kullanbilir veya daha detaylı analizi için Aida64 Extreme Edition kullanabilirsiniz. Yavaşlayan fanlara hayat öpücüğü vermek isterseniz fanınızın üzerinde bulunan etiketi söküp, mekanizmasının içine bir Gres Yağı sürebilirsiniz.

İşlemci veya ekran kartınızın sıcaklıkları halen düşmüyorsa, termal macunlarının değişme zamanı gelmiş demektir. Termal macun, fan bloğu işe işlemci arasına sürülen bir madde. Isının çok daha hızlı bir şekilde fan bloğuna aktarılmasını sağlar. Soğutmada  azımsanmacak kadar etkilidir.

Eğer bilgisayarınız hala ısınmaya devam ediyorsa, eski olan fanları değiştirmeniz veya kasa üzerinde yeni fan yeri açmanız gerekir. Matkap ile yaklaşık 30 tane küçük, 4 tane de ayak vidaları büyüklüğünde orta genişlikte delik açmanız yeterli olacaktır. Bunun ilgili internette çok anlatım mevcut.

Dizüstü- Hava Soğutmalı Bilgisayarda Bileşenlerin Sıcaklıkları Düşürmek İçin Neler Yapılmalı?

Dizüstü bilgisayarı hava almalarını veya dışarı hava vermelerini engelleyecek bir zeminde kullanmayın. Kısacası nefes alış verişini engelleyip bilgisayarı boğmayın. Yumuşak bir zeminde kullanacaksanız, altında hava girişinin veya çıkışının olduğu yere sert ve geniş yüzeyli bir cisim koyun, kitap gibi. Mümkün olduğunca sert yüzeylerde, masada kullanın.

Kompresör veya elektrikli süpürge yardımıyla fanlardaki tozu kasadan uzaklaştırın.

Eğer temizlemenize fan yavaş dönüyor veya sesli çalışıyorsa en yakın zamandan servise gitmenizi öneririm. Bozulmuş bir fan, işlemcinizin veya ekran kartınızın yanmasına neden olabilir.

Laptoplar için soğutucular mevcut. Bunlar 1 ile 4 arasında fan içeren laptopu üzerine koyduğunuz platformlar. Cooler Master gibi markaların bu tip ürünleri mevcut.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s